İşe İade Davasının Şartları ve Süreleri

İşe iade, her işten ayrılma halinde uygulanabilen bir yol değildir. İş Kanunu kapsamı, işçinin belirsiz süreli sözleşmeyle çalışması, feshi işverenin yapması ve iş güvencesi koşullarının bulunması incelenir. Genel kural olarak otuz işçi ve altı aylık kıdem koşulları vardır; yer altı işlerinde kıdem koşulunun aranmaması gibi istisnalar ayrıca dikkate alınır.

Otuz işçi hesabı yalnızca çalışılan odadaki veya şubedeki çalışan sayısından ibaret değildir. Aynı işverenin aynı işkolundaki işyerleri birlikte değerlendirilebilir. İşletmenin bütününü yöneten belirli işveren vekilleri bakımından da kapsam istisnaları bulunur. Unvan yerine fiilen kullanılan yetkiler önem taşır.

Fesih bildiriminde neden gösterilmediğini veya gösterilen nedenin geçerli olmadığını ileri süren işçi, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. Kanun bir ay demektedir; bütün aylar için otuz gün şeklinde otomatik hesap yapılması doğru değildir.

Fesih bildiriminin teslim tarihi, bildirimin içeriği ve varsa ihbar süresi ayrı kaydedilmelidir. SGK çıkış kaydını daha sonra görmek veya son ücretin ödenmesini beklemek, başvuru süresinin güvenle ertelenebileceği anlamına gelmez. Başvuruda işe iade talebinin açık olması ve ilgili işverenin doğru gösterilmesi önemlidir.

Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Süreyi başlatan belge ve tarih ayrıca saklanmalıdır. Arabuluculukta yapılan gizli görüşmelerin delil olarak kullanılmasıyla son tutanağın dava şartını göstermesi birbirinden farklıdır.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir nedene dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ispatlamalıdır. Fesih yazısı, performans veya disiplin belgeleri, görev değişiklikleri ve yazışmalar bu nedenle birlikte değerlendirilir. Her fesih için aynı savunma alma veya gerekçelendirme değerlendirmesi yapılamaz.

İşe iade kararı alınması sürecin son adımı değildir. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu başvurunun yapılmaması kanunda önemli sonuçlara bağlanmıştır. Başvurunun içeriği, teslimi ve işe dönme iradesi belgelenmelidir.

İşverenin başvuru üzerine bir ay içinde işe başlatma yükümlülüğü gündeme gelir. İşe davetin koşulları ve samimiyeti, işçinin cevabı ve işin gerçekten sunulup sunulmadığı sonraki uyuşmazlıkta incelenebilir. Yalnızca telefon görüşmesine güvenmek yerine sürecin yazılı kayıtlarının tutulması faydalıdır.

Geçersiz fesih sonucunda kanundaki koşullarla en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar gündeme gelebilir. İşe başlatmama tazminatı ise kural olarak dört ila sekiz aylık ücret aralığında belirlenir. Bu iki kalem aynı hukuki sebebe dayanmaz ve birbirinin yerine geçmez.

Kıdem, ihbar, kullanılmayan izin ve ücret alacaklarının durumu ayrıca incelenir. Önceden yapılmış ödemelerin mahsubu veya iadesi işe başlatma sonucuna göre değişebilir. İnternetteki tek bir ücret çarpanı, dosyanın bütün parasal sonuçlarını açıklamak için yeterli değildir.